Yazılar

103 yazı

Etkinliklerde Gönüllüler ve Dönemsel Ekipler

Etkinlikleri kadrolu ekipler değil, birkaç günlüğüne gelen insanlar yapıyor: gönüllüler, projesel personel, günlük saha ekipleri, hostesler, üniversiteden çağrılan öğrenciler. Türkiye'de bu insanların adı yok, hazırlığı yok, çoğu zaman sigortası yok. Onları görmek, hazırlamak ve hatırlamak üzerine.

Etkinlik Bütçesi Nereden Kaçar?

Her etkinliğin iki bütçesi var: toplantıda sunulan ve sahada biten. İkisinin arası çoğu zaman yüzde yirmi. Bu fark büyük kalemlerden değil, kimsenin tabloya yazmadığı yerlerden çıkıyor. Jeneratör mazotundan kur farkına, onay için düşük yazma alışkanlığından son hafta gelen fikirlere.

Etkinlik Raporu Kim İçin Yazılır?

Etkinlikten bir hafta sonra gelen kırk sayfalık rapor: fotoğraflar, erişim rakamları, teşekkür sayfası. Kimse okumuyor. Karar vericinin gerçekten okuyacağı rapor tek sayfa, dört soru ve sapmanın dürüstçe yazılmasıyla başlıyor.

Festival mi, Fuar mı, Kongre mi?

Bir şehir etkinlik yapmaya karar verdiğinde tartışma 'ne yapalım' sorusunda düğümleniyor. Oysa kongre şehirden salon ve oda ister, fuar alan ve sektör, festival açık alan ve kimlik, spor tesis ve ulaşım. Her tür şehirden başka bir şey istiyor ve şehre başka bir şey bırakıyor.

Bir Şehrin Yıllık Etkinlik Takvimi Nasıl Kurulur?

Mayıs ve Eylül dolu, Şubat boş, aynı hafta sonuna üç etkinlik. Çoğu şehrin takvimi bir liste; herkesin kendi işini yaptığı bir yılın kaydı. Takvim bir dağıtım kararıdır: Şehrin sınırlı dikkatini ve hafta sonlarını yılın hangi dönemine vereceğinin kararı.

İlk On Dakika: Katılımcı Deneyimi Kapıda Belirlenir

Otoparkta yer yok, girişi iki kere sordunuz, kayıt masasında on beş dakika beklediniz, isminiz listede yoktu. İçerideki sahne mükemmel. Akşam eve dönerken ne anlatırsınız? Etkinliğin en az tasarlanan, en çok hatırlanan bölümü üzerine.

Etkinlik Bittikten Sonra Şehre Ne Kalır?

Miras kelimesi olimpiyatlar için kullanılıyor. Ben bir ilçe festivali için de kullanmak istiyorum. Festival için düzenlenen park bir yıl sonra kimin? Birlikte çalışmış esnaf, dernek ve belediye birimleri dağılıyor mu? Takvimde kazanılan yer korunuyor mu? Küçük etkinliğin mirası üzerine.

Hibrit Etkinlik Gerçekten Kaldı mı?

Pandemi döneminde 'artık her etkinlik hibrit olacak' denmişti. Birkaç yıl geçti, salonlar doldu, 'hibrit' kelimesi sunumlarda kaldı. Peki hibrit öldü mü? Hayır; ama olduğu söylenen şey de olmadı. Yayın ile ikinci bir etkinlik arasındaki fark, maliyetin gerçek boyutu ve Türkiye'de kurumların canlı yayın alışkanlığı üzerine.

Çalışan Etkinlikleri Neden Sıkıcı?

Yıl sonu yemeği, bayi toplantısı, motivasyon gecesi, kick-off, piknik. Şirketlerin en çok yaptığı ve en az düşündüğü etkinlikler. Masalarda telefona bakan insanlar, koridorda sigara molası, 'bir an önce bitse' bakışları. Sorun bütçe değil; bu etkinliklerin kim için yapıldığının unutulmuş olması.

Protokol Etkinliği Yiyor

Bir saatlik açılış konuşmaları, son dakika değişen oturma düzeni, kurdele için bekleyen beş yüz kişi, sahnede sıra sıra plaket. Türkiye'de etkinliklerin en pahalı ve en az konuşulan parçası protokol. Protokolü kaldırmak mümkün değil; ama etkinliği protokole değil, protokolü etkinliğe uydurmak mümkün.

Etkinlik Esnafa Yarıyor mu?

Festival alanının yanındaki lokantacı o hafta sonu üç kat satıyor; iki sokak ötedeki kuaför yol kapandığı için müşteri kaybediyor. 'Etkinlik esnafa yarar' cümlesi doğru ama eksik. Kime yarar, kime yaramaz, nasıl yarar hale gelir ve esnaf neden etkinliğin paydaşı değil de seyircisi oluyor?

Şehrin Etkinliğe Tahammülü: Ses, Trafik, Mahalle

Konser gece on ikide bitiyor, mahalledeki bebek saat dokuzda uyuyor. Festival üç gün sürüyor, sokağa üç gün park edilemiyor. Etkinliğin komşuları var ve onlar etkinliğe gelmiyor. Şehrin etkinliğe tahammülü sınırsız değil; o sınırı görmeyen etkinlik, bir süre sonra şehir tarafından istenmiyor.

Bir Festival İptal Edildiğinde Kim Kaybeder?

Festival iptali bu sektörün her yaz yaşadığı bir risk: fırtına uyarısı, güvenlik değerlendirmesi, çekilen sponsor, gelemeyen sanatçı, biten bütçe. Haberlerde iptal kararı konuşuluyor, iptalin faturası konuşulmuyor. Sahneyi kuran, stant açan, otel tutan, gönüllü olan, günlük çalışan, bilet alan. İptalin zincirleme maliyeti ve sektörün bu riske nasıl hazırlanabileceği üzerine.

Konser Bileti Neden Bu Kadar Pahalı?

Büyük bir konserin bileti açıklandığında herkes aynı şeyi soruyor: Bu para kime gidiyor? Bir organizatörün bütçe tablosunu satır satır açıyorum: Kaşe ve menajerlik, prodüksiyon, mekân, güvenlik ve sağlık, biletleme komisyonu, sigorta, pazarlama, dolmayan konserin hesabı, sezon ve yabancı sanatçının lojistiği. Fiyatın anatomisi ve sektörün kendi elindeki birkaç çare.

Şehirlerin Salon Stoku

İstanbul'da büyük konser için mekân bulunamıyor; Anadolu'da kongre merkezlerinin doluluğu kapasitesinin çok altında. Aynı ülkede aynı anda kıtlık ve fazlalık. Çünkü kimse şehrin salon envanterini çıkarmış değil: kaç mekân var, kapasiteleri ne, kim işletiyor, yılda kaç gün dolu. Salon var; stok yönetimi yok.

Bahar Şenlikleri Neden Bitti?

Bir zamanlar her üniversitenin bahar şenliği vardı; şehrin en büyük konserleri kampüste yapılırdı, şehir kampüse gelirdi. Bugün çoğu ya yapılmıyor ya küçük ya da bambaşka bir biçimde. Ne değişti? Bütçe, güvenlik, kampüsün kapanması, öğrencinin değişmesi. Ve bir şehrin, üniversitesiyle kurduğu en canlı bağı kaybetmesi.

Bir Belediyenin Etkinlik Birimi Nasıl Kurulur?

Bir belediyede etkinlik kimin işi diye sorduğunuzda birkaç cevap birden alırsınız: kültür müdürlüğü, basın, spor, gençlik merkezi, özel kalem. Hepsi doğru; bu yüzden çoğu belediyede etkinlik var ama etkinlik birimi yok. Takvim sahipliği, bütçe yetkisi, kaç kişi, nereye bağlanmalı ve takvimin dışından gelen taleplerle nasıl yaşanır.

Türkiye'nin En Büyük Etkinlik Sektörü: Düğün

Her hafta sonu binlerce salon, kır bahçesi ve otel; her birinde bir sahne, bir ses sistemi, bir catering, yüzlerce misafir. Üstüne bir de dışarıdan gelen pazar: Hindistan'dan, İran'dan, Körfez'den, Avrupa'daki gurbetçilerden Türkiye'ye düğün için gelen aileler ve onların şehre bıraktığı ekonomi. Türkiye'de düğün, kongre ve festivalden kat kat büyük bir etkinlik sektörü; ama kimse onu sektör saymıyor.

Fuarlar Bitiyor mu?

Her yıl aynı tartışma: Fuarlar artık eskisi gibi değil, katılımcı azaldı, standa kimse uğramıyor, her şey internette. Doğru da, eksik de. Fuarın bir kısmı gerçekten bitiyor, bir kısmı başka bir şeye dönüşüyor. Türkiye'de hangi fuar neden küçülüyor, hangisi neden büyüyor ve fuarın yeni işi ne?

Yatırımcı Sunumunda Etkinlik Nerede Durur?

Bir destinasyona otel, restoran ya da tesis yatırımı için gelen yatırımcı, sunumda doluluk, fiyat ve mevsim görmek istiyor. Etkinlik takvimi, çoğu sunumda ya yok ya 'festivalimiz de var' diye bir satır. Oysa etkinlik, yatırımcının en çok aradığı şeyi veriyor: Sezon dışı talep ve öngörülebilirlik. Etkinliğin yatırım dilinde nasıl anlatılacağı.

İstanbul Kongre Şehri Olmaktan Neden Uzaklaştı?

2010'ların başında İstanbul, uluslararası kongre sıralamalarında dünyanın ilk on şehri arasındaydı. Sonra geriledi. Dış algı, rakip şehirlerin kongre bürolarına yaptığı yatırım, birlikte planlanmayan altyapı ve odağını kaybeden ekosistem. Tek bir sebep yok; ama son yıllarda değişen çok şey var ve geri dönüş için zemin bugün on yıl öncesinden daha güçlü.

Teknofest Modelinden Ne Öğrenilir?

Birkaç yılda sıfırdan yüz binlerce ziyaretçiye ulaşan, her yıl şehir değiştiren, on binlerce gönüllü başvurusu alan, kamu ve vakıf destekli bir festival. Ölçeğini ve kaynağını bir kenara bırakıp etkinlik yönetimi açısından bakınca ortaya kopyalanabilir birkaç şey ve kopyalanamaz birkaç şey çıkıyor. İkisini ayırmak gerekiyor.

Etkinlik Ajansı Neden Batar?

Türkiye'de etkinlik ajanslarının büyük bölümü küçük, birkaç müşteriye bağımlı ve her yaz nakit sıkıntısında. Batanlar kötü iş yaptığı için batmıyor; parasını geç aldığı, tek müşteriye yaslandığı, teminat mektubuna boğulduğu ve sezon dışında dayanamadığı için batıyor. Sektörün en az konuşulan tarafı: ajansın kendi ekonomisi.

Etkinlik Yemeği Neden Kötü?

Soğuk kahve, kuruyan sandviç, kuyrukta bekleyen beş yüz kişi, çöpe giden yüz tabak. Türkiye'de etkinlik yemeği, etkinliğin en çok şikâyet edilen ve en az tasarlanan parçası. Sorun aşçı değil; yemeğin etkinliğin parçası değil, bir ihale kalemi olarak görülmesi. Ve bu arada şehrin kendi mutfağı masada hiç yok.

Resmi Tören mi, Şehir Kutlaması mı?

23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, 29 Ekim. Her şehirde aynı format: tribün, protokol, geçit, çelenk, şiir, kapanış. Tören güçlü; şehrin geri kalanı için bir program yok. Milli günler, bir şehrin yılda dört kez kendini kutlayabileceği hazır tarihler; ama törenin yanına kutlama henüz eklenmiş değil. Dünyada milli günlerin nasıl şehir bayramına dönüştüğü ve bizde neyin değişebileceği.

Yılbaşı Pazarı Kopyası Neden Tutmuyor?

Son yıllarda birçok belediye Avrupa'nın Noel pazarını kopyaladı: ahşap kulübeler, ışıklı ağaç, sıcak şarap yerine salep, bir ay süren bir 'kış çarşısı'. Çoğu iki üç yılda söndü. Kopyalanan şey biçimdi; kopyalanamayan şey iklim, gelenek ve ürün. Türkiye'nin kendi kış etkinliği başka bir yerden çıkmak zorunda.

Sahne Arkasında Kimse Kalmadı: Teknik Ekip Sorunu

Ses teknisyeni, ışık operatörü, rigger, sahne amiri, LED teknisyeni. Türkiye'de etkinlik sektörünün en kritik ve en az yetişen insanları. Pandemi yarısını götürdü, kalanlar yurt dışına ya da başka sektöre gitti; yerine kimse gelmiyor çünkü bu meslekler hâlâ yalnızca sahada öğreniliyor. Sahne kuruluyor, kuracak adam kalmıyor.

Her Etkinliğin Bir Fotoğraf Köşesi Var, Neden?

Işıklı yazı, çiçek duvarı, ayna, neon logo. Her etkinlikte bir köşe, paylaşılmak için kuruluyor. Instagram için tasarlanan etkinlik, Instagram'da iyi görünüyor; ama orada olan insan için ne oluyor? Paylaşılabilirlik ile deneyim arasındaki fark, 'fotoğraf çekilen' etkinlikle 'yaşanan' etkinlik arasındaki fark.

Etkinliklerde Erişilebilirlik Rampadan İbaret Değil

Girişe bir rampa koyup 'engelli dostu' demek kolay. Oysa görme engelli katılımcı sahneyi duyamıyor, işitme engelli konuşmayı anlayamıyor, yaşlı katılımcı ayakta duramıyor, otizmli çocuk gürültüde kalamıyor. Türkiye'de etkinliklerin asgari uygulaması rampa; gerçek erişilebilirlik, ucuz ama düşünülmeyi gerektiren bir liste.

Yaz Etkinlikleri Artık Çok Sıcak

Temmuz'da öğle saatinde açık hava festivali, Ağustos'ta kırk derecede konser, sıcak hava dalgasında maraton. Türkiye'de etkinlik takvimi, iklimin değişmediği varsayımıyla kurulmuş durumda. Oysa yazlar uzadı, sıcak arttı, fırtına sıklaştı. Etkinlik takviminin saati, mevsimi ve mekânı yeniden düşünülmek zorunda.

Etkinlik Alanı Aynı Zamanda Toplanma Alanı mı?

Türkiye'de şehirlerin en büyük açık alanları iki listede birden: Etkinlik alanları ve deprem toplanma alanları. Aynı meydan, aynı park, aynı stadyum çevresi. 2023 depremi bu iki listenin aynı anda gerekebileceğini gösterdi. Etkinlik için düzenlenen alan, afet için nasıl hazır olur; afet için ayrılan alan, etkinlikle nasıl yaşar?

Antalya'nın Kış Kampı Ekonomisi

Her Ocak, Avrupa'nın yüzlerce futbol takımı Antalya'ya geliyor: Belek'in çimleri, oteller, hazırlık maçları, taraftar, medya. Sezonun en ölü ayında dolu oteller. Türkiye'nin en somut spor turizmi örneği ve neredeyse hiç anlatılmayan bir başarı hikâyesi. Nasıl oluştu, ne getiriyor, nereye büyüyebilir?

Meydanı Olmayan Şehirde Etkinlik Nerede Yapılır?

Türkiye'nin çoğu şehrinde meydan yok; olan da otopark ya da kavşak. Etkinlik için alan arandığında cevap hep aynı: Stadyum çevresi, şehir dışı, sahil. Meydansız şehir, kalabalığı kendi merkezinde toplayamıyor. Meydanın etkinlik için anlamı, Türkiye şehirlerinde meydanın neden kaybolduğu ve nasıl geri kazanılabileceği.

Her İlçede Bir Kültür Merkezi, İçinde Ne Var?

Türkiye'de artık hemen her ilçenin bir kültür merkezi var: Salon, fuaye, sergi alanı, bazen kütüphane, bazen sinema. Bu binalar büyük bir yatırımın sonucu; asıl soru, binanın içini haftanın yedi günü dolduracak programın ve işletme modelinin nasıl kurulacağı. Kültür merkezinin neden az kullanıldığı ve nasıl dolacağı.

Semt Pazarı Bir Etkinlik mi?

Her hafta aynı gün, aynı yerde, sabah kurulup akşam sökülen, binlerce insanın geldiği, yerel üreticinin sattığı, sosyal bir ritmi olan bir şey. Türkiye'nin en köklü, en yaygın ve en düzenli etkinliği semt pazarı; ama kimse ona etkinlik demiyor. Pazarın rekreasyon değeri, kapalı pazar alanlarının boş günleri ve pazarın turizmle ilişkisi.

Başkan Değişti, Festival Gitti

Her yönetim değişiminden sonra aynı manzara: Beş yıldır yapılan festival o yaz yok. Dosyası, tedarikçi listesi, sözleşme takvimi devredilmemiş; festival kurumun değil bir dönemin, birkaç kişinin işi olarak kalmış. Yönetim değiştiğinde festival neden kesintiye uğruyor, kurumsal hafıza nasıl kuruluyor ve organizatör, sponsor, esnaf, sanatçı ajansı bu hafızanın neresinde?

Tanıtım Günleri Kimi Tanıtıyor?

Ankara'da, İstanbul'da, İzmir'de her yıl onlarca 'il tanıtım günleri': Bir fuar alanında stantlar, yöresel yemek, halk oyunları, hemşehri kalabalığı, protokol. Etkinlik 'ili tanıtıyor' deniyor; gelen, zaten o ilden. Hemşehri buluşmasıyla il tanıtımı aynı şey değil ve ikisini karıştıran etkinlik, ikisini de yarım yapıyor.

İstanbul Olimpiyat İster mi?

İstanbul beş kez olimpiyat adayı oldu, beş kez alamadı. Her adaylık bir slogan, bir sunum, bir umut; sonra sessizlik. Şehrin gerçekten olimpiyat isteyip istemediği hiç sorulmadı; istediği varsayıldı. Olimpiyatın şehre ne getirip ne götürdüğü, adaylığın kendisinin bir ürün olup olmadığı ve İstanbul'un asıl ihtiyacının ne olduğu.

2032'ye Hazırlanmak Bugün Başlıyor

Türkiye ve İtalya, 2032 Avrupa Futbol Şampiyonası'na birlikte ev sahipliği yapacak. Türkiye'nin tarihindeki en büyük spor organizasyonu; beş şehir, on yıldan az zaman. Stadyumlar var; şehirler hazır mı? Ulaşım, konaklama, insan, takvim, miras. Mega etkinlik hazırlığının 'stadyum yapmak' olmadığı ve on yıllık takvimin nasıl kurulması gerektiği.

Belediye Festivali Özel Sektörle Yapılır mı?

Belediye tek başına yapınca bütçe yetmiyor, sürdürülemiyor, yönetim değişince gidiyor. Özel sektör tek başına yapınca alan, izin ve şehir desteği yok. İkisinin birlikte yaptığı festival, Türkiye'de nadir ama var. Kamu-özel iş birliğinin modelleri, risk paylaşımı, sponsor, bilet ve 'kimin festivali' sorusunun cevabı.

Aşırı Turizm Türkiye'ye Uzak mı?

Venedik'te turiste karşı yürüyüş, Barselona'da kiralık ev yasağı, Amsterdam'da kruvaziyer kısıtı. Türkiye'de bunlar henüz az konuşuluyor; gündem büyüme ve yeni pazarlar. Oysa Kapadokya'da balon saati, Sapanca'da hafta sonu, tarihi yarımadada öğle; aşırı turizm ülke istatistiğinde görünmüyor, mahalle hayatında görünüyor. Taşıma kapasitesi kavramı ve yasaklamadan yönetmenin yolları.

İkinci Şehirler Nasıl Pay Alır?

Türkiye'nin turist sayısı rekor; ama turistin büyük bölümü iki üç ile gidiyor. Geri kalan yetmiş küsur il 'biz de turizm yapalım' diyor ve Antalya'yı taklit ediyor. Olmuyor. İkinci şehrin oyunu başka: Niş, rota, etkinlik, komşu, yakın pazar. Büyük şehrin kırıntısını değil, kendi masasını kurmak.

Turist mi, Ziyaretçi mi? Günübirlikçinin Ekonomisi

Sabah gelip akşam dönen, otelde kalmayan, bir yemek yiyip bir çay içen, yolu ve otoparkı dolduran ziyaretçi. Sapanca, Şile, Ağva, Polonezköy, Abant, Kapadokya'nın bir kısmı; Türkiye'nin birçok destinasyonu günübirlikçiyle yaşıyor ve günübirlikçiyi istatistiğe bile yazmıyor. Ne bırakıyor, ne götürüyor ve nasıl bir gece kalmaya ikna edilir?

Gece Ekonomisi: Turizmin Görünmeyen Vardiyası

Anadolu'da çoğu şehirde turist akşam sekizden sonra otele dönüyor; çünkü dışarıda yapacak bir şey yok. Kapalı çarşı, karanlık meydan, erken kapanan lokanta. Gece ekonomisi, bir şehrin günün yarısını kullanıp kullanmadığının ölçüsü. Güvenlik, ulaşım, mekân ve program; şehrin akşam vardiyasını kurmak.

Gastronomi Turizmi Menüyle Değil Hikâyeyle Satılır

Her şehrin tanıtımında bir 'yöresel lezzetler' sayfası var: on yemek, on fotoğraf. Gastronomi turizmi bu değil. Gaziantep'i gastronomi şehri yapan şey yemek listesi değil; baklava ustasının dükkânı, fıstık bahçesi, sabah pazarı, bunu anlatan insanlar. Üretici, pazar, mevsim ve anlatı olmadan 'yöresel yemek' bir menü satırı olarak kalıyor.

Dijital Göçebe Şehre Ne Kazandırır?

Bir ay kalan, kira ödeyen, pazardan alışveriş yapan, sezon umursamayan, kafede çalışan ziyaretçi. Dünyada şehirler dijital göçebe için vize çıkarıyor, program kuruyor; Türkiye'de henüz birkaç sahil kasabası fark etmiş durumda. Hangi şehir hazır, hangi altyapı eksik ve bu grup gerçekten şehre bir şey bırakıyor mu?

Kruvaziyer Yolcusu Şehre İner mi?

Gemi limana yanaşıyor, üç bin yolcu iniyor, altı saat sonra geri biniyor. Bu altı saatte şehre ne kalıyor? Galataport sonrası İstanbul, Kuşadası, Bodrum, Alanya; Türkiye kruvaziyer yolcusunu geri kazanıyor. Ama liman kenti olmakla kruvaziyer destinasyonu olmak aynı şey değil. Liman ile şehir arasındaki boşluk üzerine.

Her Şey Dahil Sistemi Türkiye'nin Kaderi mi?

Otuz yıldır Antalya'yı dolduran model: Uçak, transfer, otel, yemek, içki, eğlence; hepsi tek fiyat, hepsi otelin içinde. Turist şehre inmiyor, esnaf turisti görmüyor, otel her şeyi kendisi yapıyor. Her şey dahil, Türkiye turizminin en büyük başarısı ve en büyük tuzağı. Alternatifleri ve alternatiflerin sınırları.

Tek Ürüne Bağlı Destinasyon

Kapadokya balon demek, Pamukkale traverten demek, Sapanca göl kenarı demek. Tek bir ürünle dünyaya açılan destinasyonlar; o ürün sayesinde var, o ürün yüzünden kırılgan. Balon uçamadığında Kapadokya'da ne kalıyor? Tek ürünün gücü, riski ve ürünü değiştirmeden destinasyonu çeşitlendirmenin yolu.

Kar Garantisi Olmayan Kayak Merkezi

Uludağ, Palandöken, Erciyes, Kartepe, Ilgaz, Sarıkamış. Türkiye'nin kayak merkezleri kar üstüne kurulmuş durumda ve kar artık garanti değil. Kar yağmayan kış, geç gelen sezon, erken biten sezon. Milyonlarca liralık tesis, beş haftalık kar. Dağ turizmi ile kayak turizmi aynı şey değil; birincisi ikincisini kurtarabilir.

Köy Turizmi Romantizmi

Taş ev, bahçede kahvaltı, köy pazarı, organik her şey. On yılda yüzlerce köy turizmi projesi; beş yıl sonra hâlâ çalışan çok az. Çünkü köy turizmi, şehirlinin köy hayali üzerine kuruluyor; köyün gerçeği üzerine değil. Ne çalışıyor, ne çalışmıyor, neden.

Turizm Fakülteleri Neden Boş Kalıyor?

Türkiye dünyanın en büyük turizm ülkelerinden biri; turizm bölümlerinin kontenjanları yıllardır boş kalıyor. Sektör nitelikli insan bulamıyor, fakülte öğrenci bulamıyor, mezun sektöre girmiyor. Üç tarafın da haklı olduğu bir kopukluk: Eğitimin sahadan uzaklığı, sektörün itibarı ve mezunun ilk yılı.

Transit Yolcu Şehre Nasıl İndirilir?

İstanbul Havalimanı'ndan her yıl on milyonlarca yolcu geçiyor; büyük bölümü şehri hiç görmeden aktarma yapıyor. Dünyada bazı havayolu-şehir çiftleri bu yolcuyu şehre indirmeyi bir ürüne dönüştürdü: Stopover. Türkiye'nin elindeki en büyük ve en az kullanılan turizm fırsatı, havalimanının içinde bekliyor.

Afet Sonrası Bir Destinasyon Nasıl Toparlanır?

6 Şubat 2023 depremi, Türkiye'nin en zengin kültür ve gastronomi destinasyonlarından birini, Hatay'ı, bir gecede haritadan sildi. Antakya'nın çarşısı, mutfağı, kiliseleri, sokakları. Afet sonrası bir destinasyon nasıl toparlanır? Dünyadan örnekler, 'gidilmez' algısı, turizmin iyileşmeye katkısı ve saygılı bir geri dönüşün koşulları.

Dizi Turizmi Gerçek mi?

Türk dizileri yüzden fazla ülkede izleniyor; Latin Amerika'dan Orta Doğu'ya, Balkanlar'dan Güney Asya'ya milyonlarca izleyici İstanbul'u, Kapadokya'yı, Karadeniz'i diziden tanıyor. Peki bu izleyici geliyor mu? Geliyorsa nereye, ne için? Dizi turizmi bir söylem mi, ölçülebilir bir ürün mü ve Türkiye bunu bilinçli kullanıyor mu?

Karavan Turizmi İçin Yer Var mı?

Pandemiyle birlikte Türkiye'de karavan sayısı patladı; sahil yolları, yaylalar, göl kenarları karavanla doldu. Sonra talep altyapının önüne geçti; sahil parkları doldu, 'karavan park edemez' tabelaları asıldı. Karavancı yer arıyor, belediye karavancıdan şikâyet ediyor, karavan park alanı neredeyse yok. Avrupa'nın kurduğu altyapı, Türkiye'nin kaçırdığı pazar.

Müze Bileti Neden İki Fiyat?

Türkiye'de ören yeri ve müze girişlerinde yerli ve yabancı için farklı fiyat var; fark bazı yerlerde on kat. Yabancı turist 'ayrımcılık' diyor, yerli 'bizim mirasımız' diyor, işletme 'gelir' diyor. İki fiyat tartışmasının ekonomisi, algısı, dünyadaki örnekleri ve Türkiye'nin müze bileti politikasının söylediği şey.

Alışveriş Turizmini Kim Yönetiyor?

Kapalıçarşı'da pazarlık eden Avrupalı, Nişantaşı'nda listeyle çanta alan Uzak Doğulu, AVM'de günlerini geçiren Körfez ailesi, Laleli'de koli bağlatan toptancı, Antalya'da otobüsle deri mağazasına götürülen tatilci. Türkiye'nin en çok harcayan turisti alışveriş için geliyor ve onun gününü AVM, esnaf, otel, rehber ve DMC ayrı ayrı yönetiyor. Bu yazıda o günü baştan sona kimin düşündüğünü soruyorum.

Kent Müzesi Kime Hitap Ediyor?

Son yıllarda her şehir bir kent müzesi açtı: Eski bir bina, şehrin tarihi, fotoğraflar, maketler, birkaç eşya. Açılışta protokol; sonra gündüz boş, okul gezisi, bazen bir turist. Kent müzesi turiste mi, hemşehriye mi, çocuğa mı? Çoğu, hiçbirine tam hitap etmiyor. Kent müzesinin ne olabileceği ve dünyada ne olduğu.

Her Şehre Kongre Merkezi Lazım mı?

Türkiye'de kongre merkezi olmayan il neredeyse kalmadı ve bu, etkinlik sektörü için büyük bir zemin. Asıl soru artık binanın gerekip gerekmediği değil, var olan merkezin nasıl dolacağı: Şehrin pazarına uygun ürün, otel ve ulaşımla birlikte satış, merkezin etrafında sektörün kuracağı ortak satış masası, hafta içi kullanım ve komşu şehirlerle ortak pazarlama. Hangi şehirde hangi ölçek işler?

Millet Bahçesi Yapıldı, Sonra?

Türkiye'nin son yıllardaki en büyük rekreasyon yatırımı: Yüzlerce millet bahçesi, milyonlarca metrekare. Açılışlar yapıldı, kurdeleler kesildi. Sonra? Bakım, program, işletme, güvenlik, kullanım. Rekreasyon alanının asıl maliyeti ve asıl değeri açılıştan sonra başlıyor; ve açılıştan sonrası, çoğu bahçede planlanmış değil.

Gençler İçin Rekreasyon Tek Bir Alandan İbaret Değil

Belediyelerin genç programı çoğu zaman bir tesisle sınırlı: Bir gençlik merkezi, bir spor salonu, bazen bir kafe. Açılıyor, ilk ay dolu, sonra boş. Çünkü gençler bir alan değil, bir program, bir saat, bir erişim ve bir sahiplenme istiyor. Türkiye'nin şehirlerinde genç rekreasyonunun neden tutmadığı ve nasıl tutabileceği.

Sahil Yolu Yapmak Kıyıyı Rekreasyon Alanı Yapmaz

Türkiye'nin kıyı şehirlerinde aynı proje: Sahil doldurulur, yol açılır, yürüyüş bandı dökülür, bank konur, ışık dikilir. 'Sahil düzenlemesi' denir. Deniz, bir yolun arkasında kalır. Kıyı, yürünen ama yaşanmayan bir şerit olur. Kıyıya erişim, kıyıda kalma ve kıyıyı kullanma arasındaki fark.

Halı Saha Şehri

Türkiye'nin en yaygın spor tesisi, mahallenin kendi kurduğu bir model: Halı saha. Her mahallede birkaç tane, her akşam dolu, saatlik kira, çay ocağı. Belediyenin spor tesisi akşam kapalı, halı saha akşam dolu. Türkiye'nin kendiliğinden kurduğu bu rekreasyon modeli ne anlatıyor ve belediye bundan ne öğrenebilir?

Yaşlılar İçin Rekreasyon Emekli Lokalinden İbaret mi?

Türkiye hızla yaşlanıyor; belediyelerin yaşlılara sunduğu şey ise bir lokal, bir huzurevi ve bayramda bir ziyaret. Oysa altmış beş yaş üstü, şehirde en çok boş zamanı olan ve en az programı olan grup. Gündüz programı, erişim, parkın yaşlı saati, kuşaklararası alanlar. Belediyenin yeni ve büyüyen görevi.

Kadınlar Parkta Akşam Vakit Geçirebiliyor mu?

Bir rekreasyon alanının gerçek testi: Akşam saat dokuzda, yalnız bir kadın orada oturabiliyor mu? Türkiye'nin çoğu parkında cevap hayır. Aydınlatma, görünürlük, kalabalık, program, tasarım; kamusal alanın kadın için güvenli ve kullanılabilir olması, parkın herkes için kullanılabilir olması demek.

Arena Stadyumlar Şehre Ne Verdi?

Türkiye'nin şehirleri kısa sürede modern stadyumlar kazandı; şehrin elindeki en büyük etkinlik alanı. Yılda kırk maç günü dolu olan bu tesisler kalan üç yüz günde ne yapıyor? Konser, fuar, kurumsal etkinlik, okul ve amatör sporu, koşu ve bisiklet, çevresinde pazar ve festival. Yapılmış stadyum şehre nasıl daha çok hizmet eder ve kulüp, belediye ve sektör bunu birlikte nasıl kurar?

Bir Şehir Nasıl Markaya Dönüşür?

Bir şehir markası nasıl oluşur? Tanıtımdan önce gelen soru, insanların o şehri neden tercih edeceği. Konumlandırma, deneyim ve etkinlikler üzerine.

Etkinlik Neden Yapılır? Sadece “Söylemek” Yetmez, “İspat” Gerekir

Kurumlar neden etkinlik yapar? Söylemi kanıta dönüştüren etkinliklerin iş sonuçlarına katkısını ve ölçümlenebilir değerini ele alıyorum.

Etkinliklerle Şehri Kalkındırmak Mümkün!

Büyük ölçekli etkinliklerin destinasyonların uluslararası konumuna, sosyo-ekonomik yapısına ve kültürel dokusuna etkisi üzerine kapsamlı bir analiz.

Etkinliklerde Sponsorluk Yönetimi

Sponsorluk bağış değil satın almadır. Marka araştırması, katılımcı verisi, aktivasyon, envanter mantığı, Türkiye gerçekleri ve etkinlik sonrası raporlama.

Sürdürülebilir Etkinlikler Tasarlamak: Çevresel Etkiyi Azaltma ve Pozitif Değer Oluşturma Rehberi

Sürdürülebilirlik etkinlik sektöründe artık bir tercih değil. Üç ayak, planlama-uygulama-ölçüm süreci, itirazlar ve yeşil aklama riski üzerine bir çerçeve.

Etkinliklerde Kriz Yönetimi: Sahadan Bir Çerçeve

Krizler hazırladığınız senaryoya uymaz. Bileşik risk, karar eşikleri ve etkinliği ne zaman durduracağınız üzerine sahadan bir çerçeve.

Sürdürülebilir Etkinlik Organizasyonu: Çevre Dostu Etkinlikler İçin Rehber

Sürdürülebilir etkinlik ek maliyet değil, çoğu zaman tasarruf. Mekân seçimi, yerel tedarik, baskı, atık, enerji ve ölçüm için ilk adımlar.

Mega Etkinliklerin Turistik Destinasyonlara Katkısı: Fırsatlar, Zorluklar ve Stratejiler

Mega etkinlikler şehirleri dönüştürmez, planı hızlandırır. Barselona, Sidney, Rio ve Şanghay örnekleriyle ekonomik etki, altyapı ve yerel halk üzerine.

Sapanca Bungalov Turizminin Yükselişi: Bir Destinasyon Başarı Hikayesi

Sapanca bungalov turizmi nasıl büyüdü, şimdi neyle karşı karşıya? Talep, ürün tasarımı, pazarlama, yapılaşma riski ve mevsimsellik üzerine bir değerlendirme.

Belediyelerde Kültürel ve Sosyal Etkinliklerin Bütüncül Planlanması

Takvimi doldurmakla sistem kurmak farklı şeyler. Belediyelerde etkinlik planlamasında kimin için, nerede, hangi düzenlilikte soruları ve ölçüm üzerine.

Kalkınma Ajansları ve Turizm

Kalkınma ajanslarının turizmdeki asıl değeri tanıtım değil: ölçmek, koordine etmek, ürün geliştirmeyi finanse etmek ve yerel kapasite kurmak.

Turizm’de 2024 Rekoru

2024'te 46,9 milyar dolarlık turizm geliri neyin sonucu? Kişi başı harcama, pazar bağımlılığı, kalış süresi, insan kaynağı ve yapısal öncelikler üzerine.

Marka Etkinliklerinin Kurumsal Kimliğe Katkıları

Etkinlik, kurumun kendini anlattığı değil gösterdiği yerdir. Katılımcı deneyimi, çalışanlar üzerindeki etki, etkinlik seçimi ve ölçülebilir katkı üzerine.

Bir Destinasyon İçin Marka Etkinlik Oluşturmak

Etkinlik yapmak ile marka etkinlik kurmak farklı işler. Şehirle uyum, tarih seçimi, küçük başlayıp büyümek, gelir yapısı ve yerel halkın rolü üzerine.

DMC Nedir? Ne İş Yapar

DMC nedir, seyahat acentesinden farkı ne? Yerel bilgi ve ilişkinin değeri, kapsam, seçim kriterleri ve kültürel farkındalık üzerine sahadan bir bakış.

20 Kurumsal Etkinlik Türü: Bilmeniz Gerekenler

Kurumsal etkinlik türlerini ezberlemek yerine hangi ihtiyacın hangi formatı gerektirdiğini anlamak. Bilgi, karar, eğitim, takdir, satış ve ilişki odaklı etkinlikler.

Sosyal Medya Neden Turizm Endüstrisi İçin Olmazsa Olmaz Bir Pazarlama Kanalı Olmalıdır?

Turizmde sosyal medya bir reklam kanalı değil, kanıt kanalıdır. Ziyaretçi içeriği, karar yolculuğunun aşamaları, beğeni tuzağı ve yorumların operasyon değeri.

Yerel Yönetimlerde Etkinlik: Bir “Program” Değil, Bir Yönetim Dilidir

Belediyelerde etkinlik bir program maddesi değil, yönetim dilidir. Kalabalık yerine dağılım, süreklilik ve kurumsal hafıza neden daha önemli?

Bütün Dertler Bitti Bu Mu Kaldı? – Turizm Sektöründe Dekarbonizasyon

Turizmi etkileyecek olan iklim tartışması değil, kural değişikliği. Kurumsal seyahat politikaları, etkinliklerde karbon, demiryolu fırsatı ve iletişim riski.

Sağlık Turizmi ve Ekonomik Etkileri

Sağlık turizmi bir güven ürünüdür. Ekonomik etkisi, altyapıya katkısı, ülkeler arası boyutu ve hızlı büyümenin getirdiği aracı zinciri riski üzerine bir değerlendirme.

Destinasyon Nasıl Geliştirilmelidir?

Önce gidilecek bir sebep, sonra anlatım. Destinasyon geliştirmede plan, hedef kitle netliği, deneyim listesi ve ziyaretçi içeriğinin rolü üzerine.

Cari Açığı Turizm Kapatır!

Turizm, kapasitesi zaten kurulu olduğu için döviz getirisi en hızlı alanlardan biri. Kongre turizmi, mevsimsellik, gastronomi ve kayıt dışılık üzerine.

Başarı Yolunda Herkese Kulak Asma!

Tavsiye, veren kişinin deneyiminden gelir. İtirazı ayrıştırmak, kimden tavsiye alındığı ve başarının tek yolu olmadığı üzerine girişimcilere sade bir bakış.

Marka Etkinlikler Gerekiyor!

Ziyaretçi sayısı bir hacim ölçüsü, başarı ölçüsü değil. Kişi başı harcamayı yükseltmek için marka etkinlikler, kayıt dışılık ve koordinasyon neden belirleyici?

Etkinlik Yönetimi Nasıl Olmalıdır?

Etkinlikler kurallar bilinmediği için değil, bilindiği hâlde aksar. Karar sırası, kapsam netliği, yetki devri, yedek plan ve etkinlik sonrası üzerine.

Turizmde Algı Yönetimi ve Başarı

Turizmde algı iletişimden değil deneyimden doğar. Beklenti yönetimi, ideal müşteri, fiyat rekabeti, doğrudan rezervasyon ve yorumların operasyon değeri.

Yerel Yönetimler ve Rekreasyon

Rekreasyon bir hizmet kalemi değil, sosyal politika aracı. Çocuk ve gençlik programları, güvenlik, terapötik rekreasyon ve belediyeler için ilk adımlar.

Turizm Pazarlaması

Destinasyon pazarlaması ile işletme pazarlaması aynı iş değil. Deneyim anlatımı, etkinliğin rolü, kongre pazarı ve esnek kampanya mantığı üzerine.

Rekreasyon Nedir?

Rekreasyon nedir? Serbest zamanın planlanması, alan değil program meselesi olması ve neden bir meslek alanı olduğu üzerine sade bir açıklama.

Restaurant Pazarlaması ve İşletme Kârlılığı

Restoran pazarlaması kime hizmet ettiğinizi netleştirmekle başlar. Rakip, marka, menü, konum fırsatları ve kârlılık üzerine pratik bir bakış.

Yatırımcı Nasıl Etkilenir?

Yatırımcı fikri değil riski değerlendirir. Küçük ama gerçek kanıt, ekip, rakamlar ve doğru yatırımcıyı seçmek üzerine girişimciler için sahadan notlar.

Rekreasyon ve Parklar

Park yapmak ile rekreasyon alanı kurmak aynı şey değil. Yakınlık, program ve süreklilik neden park sayısından daha belirleyici? Belediyeler için somut sorular.

Destinasyon Yönetimi

Destinasyon yönetimi neden tanıtımdan önce gelir? Koordinasyon, ulaşım, altyapı ve yan hizmetlerin ziyaretçi deneyimini nasıl belirlediği üzerine.

Turizm Pazarlaması Üzerine

Turizmde insan önce karar verir, ürünü sonra yaşar. Konumlandırma, tercih nedeni ve doğru ziyaretçiyi çekmek üzerine bir değerlendirme.

Etkinliğin Sürdürülebilirliği Bir Sistem Meselesidir

Sürdürülebilir etkinlik yalnızca çevresel bir mesele değil. Kurumsal hafıza, sistem kurmak ve ekip değişse de devam edebilen organizasyonlar üzerine.

Turizm Sektöründe Kariyer Yapılır mı?

Turizmde tek bir kariyer yolu yok. Gelir yönetiminden destinasyon pazarlamasına, sektörün gerçek tarafları ve nasıl seçim yapılmalı.