İçindekiler
2023 sonunda açıklandı: Türkiye ve İtalya, 2032 Avrupa Futbol Şampiyonası’na birlikte ev sahipliği yapacak. Türkiye’nin tarihindeki en büyük spor organizasyonu; birkaç şehir, onlarca maç, yüz binlerce taraftar, milyarlarca izleyici.
Haber duyulduğunda sevinç büyüktü; stadyumlarımız hazır, dendi. Sonra gündem değişti ve 2032 uzak göründü.
Uzak değil. Büyük bir organizasyonun hazırlığı on yıl sürüyor ve bu on yılın ilk üç yılı, en kritik olanı. Kararlar o dönemde veriliyor: Hangi şehirler, hangi stadyumlar, hangi ulaşım yatırımları, hangi konaklama planı, hangi insan kaynağı, hangi miras. Bu kararlar geç verildiğinde organizasyon yapılıyor; ama bir koşuşturmayla yapılıyor ve şehre bıraktığı şey, koşuşturmadan ibaret kalıyor.
Türkiye’nin avantajı, stadyumların büyük ölçüde hazır olması. Bu avantaj, geri kalan hazırlığın da aynı hızla yürümesi için bir fırsat. Stadyum, büyük organizasyonun en kolay parçası. Zor olan, stadyumun dışındaki her şey.
Bu yazıda 2032’ye hazırlığın ne anlama geldiğini, stadyum dışında neyin eksik olduğunu ve on yıllık takvimin nasıl kurulması gerektiğini konuşmak istiyorum.
Stadyum hazır; şehir hazır mı?
Bir Avrupa Şampiyonası maçı, stadyumda doksan dakika; şehirde üç gün.
Taraftar, maçtan iki gün önce geliyor; otelde kalıyor, şehri geziyor, yemek yiyor, taraftar bölgesinde toplanıyor, maça gidiyor, maçtan sonra kutluyor ya da üzülüyor, ertesi gün dönüyor ya da bir sonraki şehre geçiyor. Bu üç günün stadyumla ilgili kısmı küçük; şehirle ilgili kısmı büyük.
Şehrin hazır olması ne demek? Havalimanından stadyuma ve otele ulaşım; on binlerce kişi, aynı gün. Konaklama; sadece oda sayısı değil, taraftarın bütçesine uygun oda, maç tarihinde boş, fiyatı patlamamış. Taraftar bölgesi; stadyum dışında, şehir merkezinde, güvenli, programlı bir alan. Dil ve bilgi; yabancı taraftarın şehirde yolunu bulması. Güvenlik; iki ülkenin taraftarı aynı şehirde, gerginlik yönetimi. Ve şehrin kendi insanının bu üç günü nasıl yaşayacağı; trafik, kapanan yollar, gürültü.
Bunların hiçbiri stadyumla ilgili değil ve aday şehirlerin çoğunda bu başlıklar henüz yazılı bir plana dönüşmedi. Stadyum hazır; şehir hazırlanıyor.
EURO 2032, stadyumda değil şehirde yapılacak; hazırlık da stadyuma değil şehre.
Beş şehir, beş farklı hazırlık
Türkiye’nin ev sahibi şehirleri büyük ölçüde belli: İstanbul ve Anadolu’dan birkaç büyük şehir. Her birinin hazırlığı farklı; çünkü her birinin eksiği farklı.
İstanbul’un stadyumu var, oteli var, havalimanı var; sorunu ulaşım ve ölçek. Yüz bin taraftarı şehrin içinde hareket ettirmek, İstanbul’un her gün yaşadığı trafiğin üstüne. Bir de İstanbul’un kongre ve büyük etkinlik ekosisteminin 2032 ölçeği için yeniden güçlendirilmesi gerekiyor.
Anadolu şehirlerinin stadyumu var; oteli, uluslararası uçuşu, yabancı taraftar deneyimi ve ekosistemi sınırlı. Bu şehirler için 2032, bir şehir dönüşüm fırsatı; ama fırsat, planlanırsa. Otel yatırımı bugün başlamalı; uçuş bağlantıları bugün kurulmalı; şehir, yabancı taraftarı hiç ağırlamamışsa, bunu küçük organizasyonlarla şimdiden öğrenmeli.
Ve İtalya tarafı: Ortak ev sahipliği, iki ülke arasında taraftar hareketi demek. İtalya’dan Türkiye’ye, Türkiye’den İtalya’ya. Uçuş, vize, bilet, bilgi; iki ülkenin birlikte planlaması gereken şeyler ve bu planlama, Türkiye’nin uluslararası organizasyon deneyiminin sınandığı yer.
Miras: Stadyumdan fazlası
Mega etkinliklerin en büyük sorusu, bittikten sonra ne kaldığı. 2032 için bu soru bugün sorulmalı; çünkü miras, organizasyondan sonra değil, organizasyondan önce planlanıyor.
Stadyum mirası, Türkiye için az; stadyumlar zaten var. Asıl miras, stadyum dışında olabilir.
Ulaşım. 2032 için yapılan toplu taşıma yatırımı, 2032’den sonra şehrin. Stadyuma giden raylı sistem, maçtan sonra mahalleye hizmet ediyor; bu, Barselona’nın olimpiyat mirası ve Türkiye’nin 2032 mirası olabilir.
Konaklama. Anadolu şehirlerinde 2032 için yapılan otel yatırımı, 2032’den sonra kongre ve turizm altyapısı.
İnsan. Organizasyon için eğitilen gönüllüler, teknik ekipler, etkinlik profesyonelleri, güvenlik personeli; 2032’den sonra Türkiye’nin etkinlik sektörünün omurgası. Bu, en kalıcı ve en az planlanan miras.
Uluslararası ilişki. 2032 için kurulan federasyon, medya, sponsor, tur operatörü ilişkileri; 2032’den sonra başka organizasyonlar için.
Ve şehir kimliği. 2032’yi iyi ağırlayan Anadolu şehri, “büyük organizasyon yapabilen şehir” etiketini alıyor; bu, kongre ve etkinlik turizmi için bir kapı.
Bu mirasın hiçbiri kendiliğinden kalmıyor. Her biri için “2032’den sonra ne olacak” sorusu, bugün cevaplanmalı.
On yıllık takvim
Hazırlık, on yıla yayılmış bir takvim ve her yılın kendi işi var.
İlk üç yıl: Karar. Şehirler, stadyumlar, ulaşım yatırımları, konaklama hedefleri, organizasyon yapısı, miras planı. Bu dönemde verilmeyen karar, sonra “yetişmez” oluyor.
Dördüncü ve beşinci yıl: Yatırım. Ulaşım inşaatı, otel yatırımı, stadyum güncellemeleri, taraftar bölgesi planlaması. Bu dönemde başlamayan inşaat, 2032’ye yetişmiyor.
Altıncı ve yedinci yıl: Deneme. Her şehir, 2032’den önce birkaç büyük organizasyon ağırlamalı; uluslararası maç, büyük konser, festival. Şehir, yabancı kalabalığı yönetmeyi, ulaşımı, güvenliği, taraftar bölgesini deniyor. Dünyada buna “test etkinliği” deniyor ve Türkiye’de bunu sistemli yapmak için zaman var.
Sekizinci ve dokuzuncu yıl: İnsan. Gönüllü programı, ekip eğitimi, dil, bilgi, güvenlik eğitimi. On binlerce insan, iki yıl boyunca hazırlanıyor.
Onuncu yıl: Organizasyon. Ve organizasyondan hemen sonra: Miras planının devreye girmesi.
Bu takvimin yazılı hale gelmesi, 2032’nin en kritik adımı. Stadyumlar hazır; takvim de hazır olmalı.
Türkiye’nin etkinlik sektörü için ne demek?
Son olarak, 2032’nin sektör için anlamı.
EURO 2032, Türkiye’nin etkinlik sektörü için bir kapasite sınavı ve bir kapasite fırsatı. Sınav: Sektör, bu ölçekte bir organizasyonu taşıyabilir mi? Teknik ekip, güvenlik, lojistik, gönüllü, medya operasyonu, taraftar yönetimi. Bugünkü haliyle, sektörün bazı parçaları hazır, bazıları değil; teknik ekip ve insan tarafı özellikle zayıf.
Fırsat: 2032 için eğitilen, çalışan, deneyim kazanan sektör, 2032’den sonra Türkiye’nin etkinlik kapasitesinin yeni seviyesi. Bu fırsat, sektörün 2032 hazırlığına bugünden dahil edilmesiyle gerçekleşiyor. Sektör dernekleri, teknik eğitim, gönüllü programı, standartlar; organizasyon komitesinin dışında değil içinde.
Bu dahil etme yapıldığında, 2032’den sonra Türkiye’ye stadyumların yanında yetişmiş bir sektör, eğitilmiş on binlerce insan ve uluslararası organizasyon deneyimi kalıyor. Asıl miras o.
2032, Türkiye’nin tarihindeki en büyük spor organizasyonu ve stadyumlar hazır; şimdi sıra geri kalanında. Çünkü organizasyon stadyumda değil şehirde yapılacak; hazırlık da stadyuma değil şehre: Ulaşım, konaklama, taraftar bölgesi, güvenlik, insan, iki ülkeli planlama. Ve miras, organizasyondan önce planlanmalı; ulaşım, otel, insan, ilişki, şehir kimliği.
On yıllık takvimin ilk üç yılı kararın yılı ve o yıllar geçiyor. 2032’ye hazırlanmak bugün başlıyor; başlamadıysa, 2032’de bir koşuşturma yapılıyor ve koşuşturmadan miras kalmıyor.
Türkiye’nin 2032 ev sahibi şehirlerinin her biri için, bugün yazılı bir “2032 sonrası” planı var mı? Cevap “henüz” ise, en büyük organizasyonun en değerli parçası henüz düşünülmemiş demektir.
